ทรงปรารภสักการบูชา

ครั้งนั้น  ต้นรังทั้งคู่  เผล็ดดอกบานเต็มต้น  ร่วงหล่นมายังพระพุทธสรีระ  บูชาพระตถาคตเจ้า  เป็นมหัศจรรย์  แม้ดอกมณฑาในเมืองสวรรค์  ตลอดทิพยสุคนชาติ  ก็ตกลงมาจากอากาศ  บูชาพระตถาคตเจ้า  ใช่แต่เท่านั้น  ยังเทพเจ้าทั้งหลายก็ประโคมดนตรีทิพย์บันลือลั่นเป็นมหานฤนาท  บูชาพระตถาคตเจ้าในอวสานกาล

ลำดับนั้น  พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแก่พระอานนท์เถระว่า  "อานนท์การบูชาพระตถาคตด้วยอามิสบูชา  แม้มากเห็นปานนี้  ก็ไม่ชื่อว่าบูชาพระตถาคตอันแท้จริง  อานนท์  ผู้ใดแล  มาปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม  ปฏิบัติชอบยิ่งในธรรม  ผู้นั้นชื่อว่า  บูชาพระตถาคตด้วยการบูชาอย่างยิ่ง"   พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงพระกรุณาเตือนพุทธบริษัท  ให้หนักแน่ในธรรมนุธรรมปฏิบัติ  เพื่อประสงค์ให้พระศาสนาสถิตสถาพรดำรงอยู่ในโลก  ตลอดกาลนิรันดร  ด้วยประการฉะนี้

ครั้งนั้น  พระอุปวาณเถระ  ยืนถวายงานพัดอยู่เฉพาะพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้า  พระองค์ตรัสสั่งให้พระอุปวาณะถอยออกไปเสีย  พระอานนท์เกิดปริวิตกว่า  "ความจริง  พระอุปาวาณะองค์นี้ก็เป็นพุทธอุปัฏฐากใกล้เคียงพระบรมศาสดามานานแล้ว  ไฉนหนอในกาลสุดท้ายนี้  พระบรมศาสดาจึงไม่ทรงพอพระทัยให้ถวายปฏิบัติดังเช่นเคย  น่าจะมีเหตุอะไรจึงได้เข้าเฝ้าทูลถาม"

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า  "อานนท์  ขณะนี้ เทพยดาทั้งหมด  ทุกห้องสวรรค์ชั้นฟ้า  ได้มาประชุมกันบูชาพระตถาคต  โดยหวังจะเห็นพระตถาคตในครั้งสุดท้ายนี้  แต่พระอุปวาณะได้มายืนกั้นอยู่  ณ  เบื้องหน้าเสีย  เทพยดาทั้งหลายพากันยกโทษด้วยไม่สมใจที่ตั้งใจมา  ดังนั้  ตถาคตจึงสั่งให้พระอุปวาณะถอยออกไปเสียจากที่เบื้องหน้านี้

.....................................

อนุฏฐานไสยา

ลำดับนั้น  พระผู้มีพระภาคเจ้า พร้อมด้วยพระภิกษุสงฆ์ได้เสด็จพระพุทธดำเนินข้ามแม่น้ำหิรัญญวดี  ไปเมืองกุสินารานคร  แล้วเสด็จเข้าไปยังสาลวันอุทยานของมัลลกษัตริย์ ใกล้นครกุสินารา  โปรดให้พระอานนท์ปูลาดเตียงที่บรรทม ณ ระหว่างไม้รังทั้งคู่  แล้วเสด็จขึ้นบรรทมสีหไสยา  มีสติสัมปชัญญะ  แต่มิได้มีอุฏฐานสัญญามนสิการ  คือไม่คิดว่าลุกขึ้นอีกแล้ว  เพราะเหตุเป็นไสยาอวสาน  คือ นอนครั้งสุดท้าย  นิยมเรียกว่า  อนุฏฐานไสยา  (นอนไม่ลุก)

....................................

ผลแห่งบิณฑบาตทาน

เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงพักผ่อน  พอบรรเทาความเหน็ดเหนื่อยแล้ว  จึงตรัสแก่พระอานนท์ว่า  "อานนท์ ต่อไปภายหน้าหากจะพึงมีใคร  ทำความร้อนใจแก่นายจุนทกัมมารบุตรว่า  "เพราะบิณฑบาตที่ท่านถวายพระผู้มีพระภาคครั้งสุดท้ายแล้ว  เสด็จปรินิพพาน"  ท่านทั้งหลายพึงช่วยระงับเสียให้สงบพึงทำความสบายใจให้แก่นายจุนท์ว่า  "พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสสรรเสริญว่า  อันบิณฑบาตทานที่ถวายพระตถาคตใน ๒ ครั้ง คือ ครั้งที่พระตถาคตเจ้าเสวยแล้ว  ได้ตรัสรู้อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ ๑  ครั้งที่พระตถาคตเจ้าเสวย  แล้วเสด็จดับขันธ์ปรินิพพาน ๑  เป็นทานมีผลมาก  มีอานิสงส์มากกว่าบิณฑบาตทานทั้งหลาย  เป็นกุศลกรรม  ทำให้เจริญอายุ  วรรณ  สุข  ยศ  และสวรรค์  ดังนี้เถิด

.................................